ژئوپارک ارس در آستانه گرفتن کارت زرد یا اخراج از یونسکو؟
حیوان خانگی: با فرا رسیدن دورهی چهار سالهی ثبت ژئوپارک ارس در یونسکو، نگرانی هایی درباره ی جایگاه جهانی این میراث طبیعی ایران مطرح گردیده است. کارشناسان هشدار داده اند در صورت برطرف نشدن ایرادها و معایب موجود، احتمال دارد این ژئوپارک جهانی کارت زرد بگیرد و یا حتی تا مرز خروج از شبکه جهانی ژئوپارک ها جلو برود.
ژئوپارک ارس با ۳۱ ژئوسایت در خردادماه ۱۴۰۲ (۲۰۲۳) به شبکه ژئوپارک های جهانی یونسکو پیوست. سال آینده نوبت ارزیابی این ژئوپارک فرا می رسد. اینک نگرانی هایی درباره ی جایگاه جهانی این ژئوپارک مطرح است، اما چه شرایطی می تواند این موقعیت را به مخاطره اندازد و ژئوپارک ارس را حتی در تهدید اخراج از شبکه جهانی ژئوپارک های یونسکو قرار دهد؟
علیرضا امری کاظمی، مشاور ارشد ژئوپارک ارس، که ریاست شبکه ژئوپارک های جهانی ایران را نیز به عهده دارد و همزمان عضو شورای عالی ژئوپارک های جهانی یونسکو و عضو شورای اجرایی شبکه جهانی ژئوپارک ها است، و در ثبت جهانی ژئوپارک ارس نقش داشته است، در واکنش به این نگرانی به ایسنا اظهار داشت: تا بهار سال آینده، شرایط خاص و ویژه ای برای ژئوپارک ارس است، به این علت که بهار سال آینده، ارزیابی دوره ای چهارساله ی شبکه جهانی ژئوپارک ها صورت می گیرد. البته این گونه نیست که ارزیاب ها یک باره برای بازدید بیایند و سطح ژئوپارک را تغییر دهند و یا آنرا از لیست جهانی حذف نمایند. روند این گونه است که وقتی ژئوپارک در شبکه جهانی ثبت می شود، هر چهار سال یک مرتبه ارزیابی باردیگر می شود. باید ژئوپارک گزارش عملکرد چهارساله را بفرستد و بین بهار و تابستان آینده نیز دو نفر ارزیاب یونسکو در غالب ماموریت رسمی از ژئوپارک بازدید می کنند، و ژئوپارکی که قبلاً ثبت جهانی شده باردیگر ارزیابی می شود و نتیجه آن در شورای ژئوپارک های یونسکو مطرح و رأی گیری می شود، که «کارت سبز» بگیرد و جایگاه آن برای چهارسال دیگر تمدید شود، یا «کارت زرد» بگیرد و برای دو سال اخطار دریافت کند.
مشاور ژئوپارک ارس به بعضی از چالش های موجود در این ژئوپارک جهانی اشاره نمود و اضافه کرد: نگرانی ما در چند حوزه است؛ کمبود نیروی انسانی متخصص و تصویب ساختار مدیریتی ژئوپارک و بودجه و اعتباراتی که برای سال جاری و سال آینده دیده و درخواست شده حتماً اختصاص یابد و این طور نباشد که بودجه اختصاص نیابد.
او با تکیه بر لزوم ثبات مدیریتی در ژئوپارک ارس، اظهار داشت: جابه جایی های پی درپی در مدیریت ژئوپارک، از نظر یونسکو و شبکه جهانی مقداری بحث پایداری و استقامت در مدیریت ژئوپارک جهانی ارس را زیر سوال می برد. البته شبکه جهانی به مسایل داخلی ژئوپارک ها ورود نمی کند اما این نکته منفی برای ژئوپارک است که پی درپی مدیر جدید معرفی می کند.
عضو شورای عالی ژئوپارک های جهانی یونسکو اضافه کرد: از نظر ساختار پرسنلی نیز ژئوپارک ارس متاسفانه محدودیت هایی دارد و تعداد پرسنل متخصص آن، پایین است. زمانیکه ارس را سه سال پیش ثبت جهانی کردیم وضعیت پرسنلی خیلی بهتر بود و در این سال ها تعداد نیروهای تخصصی کاسته شده و در حال حاضر، با حداقل نفرات کار می کند، که کفایت نمی کند و این شرایط باید تغییر کند.
او درباره ی سطح همکاری جامعه محلی در ژئوپارک ارس که معیار قابل توجهی در حفظ جایگاه آن به شمار می آید، اظهار نمود: جامعه محلی، مبحث حادی در ژئوپارک ارس نیست، چون از راه شبکه همیاران، جامعه محلی را از راه دوره های آموزشی و رویدادها درگیر کرده اند و از آن نظر نگرانی نداریم.
امری کاظمی در جواب این پرسش که با عنایت به طرح این چالش ها، آیا حالا جایگاه جهانی ژئوپارک در خطر است؟ اظهار داشت: ارزیابی ژئوپارک ها قانون دارد. پس از گذشت چهار سال از عضویت این ژئوپارک، مقرر است در فاصله بهار تا تابستان سال آینده ارزیابی صورت می گیرد. اما نکته اینست که از حالا باید آماده سازی و رفع نقصها را انجام دهیم. یکسری عقب افتادگی از برنامه ها در سالهای پیش داریم که باید جبران شود، بنابراین کل سازمان منطقه آزاد ارس با حمایت دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد باید بسیج شود و امکاناتشان را برای موفقیت این برنامه بگذارد تا حتماً ارزیابی موفقی را سال آینده پشت سر بگذاریم، علی ای حال آبروی کشور مطرح است و ژئوپارک جهانی اعتبار کشور است و حفظ آن هم برای استان و شهرستان اهمیت دارد.
رییس شبکه ژئوپارک های جهانی ایران بیان کرد: خوشبختانه مدیرعامل و معاون فرهنگی اجتماعی سازمان منطقه آزاد از ژئوپارک حمایت می کنند و می دانند چقدر اهمیت دارد و چقدر برای منطقه می تواند مزیت داشته باشد. علی ای حال کارها به شکل سلسله مراتبی به انجام می رسد و این مساله باید تمام گروه های میانی مدیریتی و ارشد اهمیت داشته باشد و پیگیری کنند، چون شکست ژئوپارک شکست کل سازمان منطقه آزاد ارس است و موفقیت آن، موفقیت کل سازمان است. در واقع در حوزه های عمرانی و تجهیز ویزیتورسنتر و اینفوسنترها مقداری عقب هستیم که باید در ماه های پیش رو جبران شود. از بابت ارزیابی خیلی نگرانی نداریم ولی این مسائل، خیلی کوچک نیست و باید برای آن وقت بگذارند و همتی پشت کار باشد.
مهدی عباسی، مدیر اسبق گردشگری و میراث فرهنگی منطقه آزاد ارس که نزدیک ۱۵ سال برای طرح و به سر انجام رساندن پروژه ژئوپارک ارس و دیگر پروژه های ثبت جهانی در محور گردشگری شمال غرب کشور نقش مؤثر داشت، نیز نسبت به نگرانی هایی که درباره ی جایگاه جهانی ژئوپارک ارس مطرح است، گوشزد نمود و در گفتگو با ایسنا به برخی اتفاقات مهم در گردشگری شمال غرب و چالش های موجود اشاره نمود و اضافه کرد: بعد از اجرای پروژه های مرمتی موفق در جوار ساحل رودخانه ارس و آماده سازی بستر مناسب برای طرح پروژه عضویت ارس در شبکه ژئوپارک های یونسکو، فرصت مناسبی به دست آمد تا از پتانسیل اماکن و آثار تاریخی مرمت شده بعنوان یک مزیت ویژه در پرونده عضویت ژئوپارک ارس در یونسکو به خوبی استفاده نمائیم، مرمت کلیسای سنت استپانوس، کلیسای ناخیرچی (چوپان)، کلیسای ننه مریم، کاروانسرای خواجه نظر، مقبره حکیم نباتی، حمام تاریخی جلفا و سایر پروژه های مرمتی با بودجه سازمان منطقه آزاد ارس و استفاده از دانش فنی دفتر فنی اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی از اتفاقات خیلی خوبی بود که در به گردش آوردن موتور پروژه ژئوپارک ارس نقش مهمی بازی کرد.
این کارشناس گردشگری افزود: بر مبنای برنامه ریزی های انجام شده قرار شد تا ضمن ایجاد موزه محلی در کلیسای سنت استپانوس، موزه های محلی دیگری در حمام تاریخی جلفا و مجموعه تاریخی کردشت نیز ایجاد و توسط جامعه محلی مستقر اداره شوند، که این کار در سالهای گذشته صورت پذیرفت و استارت کار با دعوت از فعالین و علاقه مندان میراث فرهنگی منطقه زده شد، اما بعد از ثبت جهانی ژئوپارک ارس در شبکه ژئوپارک های یونسکو و تغییرات مدیریتی پیاپی در سیستم مدیریت ژئوپارک ارس و مدیریت گردشگری و میراث فرهنگی سازمان منطقه آزاد ارس، شاهد تعطیلی موزه های محلی شدیم که تاثیر بسزایی در معرفی جاذبه های گردشگری و میراث تاریخی، طبیعی، معنوی و زمین شناختی شهرستان جلفا و منطقه آزاد ارس داشتند. با بروز این اتفاقات ناامید کننده و بسته ماندن درِ بیشتر این اماکن تاریخی، خطر خروج ژئوپارک ارس از شبکه ژئوپارک های یونسکو ذهن بیشتر علاقه مندان و دست اندرکاران این حوزه را به خود مشغول کرده است.
عباسی اظهار داشت: البته باز کردن گره این مسایل کار خیلی سختی نیست و با انگیزه ای که در مدیریت جدید ژئوپارک ارس دیده می شود می توان با تعامل با بخش های دیگر سازمان به رونق باردیگر این اماکن امیدوار بود. البته بایستی متذکر شد سایر مدیران حوزه نمی توانند بگویند بخشی از مسایل به من مربوط است و سایر کارها نه! ژئوپارک یک حوزه فراگیر است و نیاز به تعامل و حرکت دسته جمعی دارد.
این فعال گردشگری افزود: محافظت از ژئوسایت ها یکی از اولویت های اصلی مدیریت ژئوپارک ها تلقی می شود، ولی با نیروی اندک فعلی نمی توان نسبت به حفاظت این مراکز بازدید خوشبین بود. باید در نخستین فرصت در ژئوسایت های اصلی ژئوگاردها و نگهبانان باخبر و دائمی مستقر کرد و گرنه در نبود ژئوگاردها بیشتر سایت های تاریخی و طبیعی در معرض تخریب عمدی و یا سهوی قرار خواهند گرفت.
مدیر اسبق گردشگری و میراث فرهنگی منطقه آزاد ارس اضافه کرد: بهسازی، محوطه سازی، نصب و احیای تابلوهای راهنما و تفسیر پیش از ارزیابی آینده مهم ترین اقدامی است که بایستی در اولویت برنامه های اداره ژئوپارک ارس قرار گیرد. متاسفانه در سالهای گذشته اصرار بر نصب المان های شهری غیرمرتبط در نزدیکی ژئوسایت ها و ساحل رود ارس از سوی بخش های غیرمطلع و بدون گرفتن نظر از اداره ژئوپارک سبب تداخل در منظر ژئوپارک جهانی ارس شده است. سفارش جدی می شود تا پیش از ورود ارزیابان در سال آینده بخشی از این المان های شهری غیرمرتبط از سواحل رودخانه ارس به سایر جاهای منطقه منتقل شود.
این کارشناس گردشگری با این حال از تعطیلی قسمتهایی از پروژه های بهسازی و توسعه ای در ژئوپارک ارس ابراز ناراحتی کرد و اظهار داشت: بزرگترین کم کاری و اهمال، کنار گذاشتن پروژه های محوطه سازی و آماده سازی ژئوسایت های جدید بود. سفارش جدی ام به متولیان فعلی ژئوپارک ارس اینست که در کنار برگزاری جشنواره های موضوعی فورا به سراغ آغاز عملیات آماده سازی ژئوسایت های شرق ارس بروند، بویژه در اولین فرصت به وضعیت وخیم ژئوسایت راکفال مارازا رسیدگی کنند.
عباسی افزود: با این که موتور توسعه ژئوپارک ارس، اهالی ساکن در «محدوده منطقه حفاظت شده مراکان» بخصوص ساکنان روستای تاریخی و گردشگری «گلفرج» هستند، ولی متاسفانه در چند سال قبل شاهد بی مهری متولیان امر به «اکوموزه گلفرج» و تعلل در اجرای پروژه های توسعه ای در این روستا هستیم. در عجبم از این که با اهمیت ترین ژئوسایت امتیازآور ژئوپارک ارس در نزدیکی روستای گلفرج واقع شده و تنها موزه فعال و زنده موجود در شهرستان جلفا و منطقه آزاد ارس نیز همچنان در این روستا به فعالیت اش ادامه می دهد ولی متولیان امر در این خصوص همچنان بدون برنامه بوده و اقدام جدی برای توسعه آن صورت نمی گیرد.
پروژه محوطه سازی مقبره حکیم نباتی در روستای تاریخی اوشتبین که بعنوان یک جاذبه تاریخی و طبیعی در ژئوپارک جهانی ارس شمرده می شود سالهاست که توسط مهندسین مشاور طراحی شده و آماده اجراست ولی پیگیری نمی گردد، ایجاد ویزیتورسنتر موقت در کنار مجموعه تاریخی روستای تاریخی کردشت هم منتظر اقدام می باشد.
این فعال گردشگری اظهار نمود: با این که نگرانی های جدی در مورد صدور کارت زرد در ارزیابی آینده وجود دارد، ولی همچنان امیدوارم در فرصت باقیمانده مدیریت ارشد سازمان منطقه آزاد ارس با اتخاذ تدابیر لازم و بسیج امکانات در اجرای سریع پروژه های بهسازی و زیرساختی در سطح ژئوسایت ها دستورات ویژه ای صادر کرده و مانع بروز اتفاقات ناگوار برای دومین ژئوپارک ایران در شبکه ژئوپارک های یونسکو شود. ژئوپارک ارس نه فقط آبرو و اعتبار شمالغرب کشور در بحث حفاظت زمین شناختی است، بلکه در مقیاس کشوری و بین المللی می تواند بعنوان الگوی توسعه گردشگری پایدار در خاورمیانه، غرب آسیا و قفقاز مطرح شود، ازاین رو جدیت در اجرای پروژه های عمرانی بایستی اولویت اصلی مدیریت ژئوپارک جهانی ارس در روزها و هفته های آینده باشد.
ژئوپارک ارس، که دومین ژئوپارک ایران بعد از قشم است که در یونسکو ثبت جهانی شده، در شمال غربی ایران، در استان آذربایجان شرقی و در منتهی الیه شمالی در محدوده منطقه آزاد ارس واقع شده و محدوده آن بر گستره شهرستان جلفا منطبق است. پدیده «مرز پرمین ـ تریاس» که گذر ۲۵۰ میلیون ساله زمین را در محل تلاقی دو سازند زمین شناسی نشان می دهد، با اهمیت ترین خصوصیت ژئوپارک ارس است که جزو آثار کم نظیر در جهان است.
ثبت و حفظ ژئوپارک ها در لیست یونسکو، فرآیندی زمان بر و پیچیده داشته و از نگاههای آن برای ثبت جهانی، فقرزدایی منطقه ای با رونق مشاغل در رابطه با گردشگری، حفظ طبیعت و ارتقاء فرهنگی و علمی افراد محلی و گردشگران بوده است.
به طور خلاصه، علی ای حال کارها بشکل سلسله مراتبی به انجام می رسد و این مسئله باید تمام گروههای میانی مدیریتی و ارشد اهمیت داشته باشد و پیگیری کنند، چون شکست ژئوپارک شکست کل سازمان منطقه آزاد ارس است و موفقیت آن، موفقیت کل سازمان است. مهدی عباسی، مدیر اسبق گردشگری و میراث فرهنگی منطقه آزاد ارس که نزدیک ۱۵ سال برای طرح و به سر انجام رساندن پروژه ژئوپارک ارس و دیگر پروژه های ثبت جهانی در محور گردشگری شمال غرب کشور نقش مؤثر داشت، هم نسبت به نگرانی هایی که در رابطه با ی جایگاه جهانی ژئوپارک ارس مطرح است، گوشزد نمود و در گفتگو با ایسنا به برخی اتفاقات مهم در گردشگری شمال غرب و چالش های موجود اشاره نمود و افزود: پس از اجرای پروژه های مرمتی موفق در جوار ساحل رودخانه ارس و آماده سازی بستر مناسب برای طرح پروژه عضویت ارس در شبکه ژئوپارک های یونسکو، فرصت مناسبی به دست آمد تا از پتانسیل اماکن و آثار باستانی مرمت شده به عنوان یک مزیت ویژه در پرونده عضویت ژئوپارک ارس در یونسکو به خوبی استفاده نمائیم، مرمت کلیسای سنت استپانوس، کلیسای ناخیرچی (چوپان)، کلیسای ننه مریم، کاروانسرای خواجه نظر، مقبره حکیم نباتی، حمام تاریخی جلفا و سایر پروژه های مرمتی با بودجه سازمان منطقه آزاد ارس و استفاده از دانش فنی دفتر فنی اداره کل میراث فرهنگی آذربایجان شرقی از اتفاقات خیلی خوبی بود که در به گردش آوردن موتور پروژه ژئوپارک ارس نقش مهمی بازی کرد. پروژه محوطه سازی مقبره حکیم نباتی در روستای تاریخی اوشتبین که به عنوان یک جاذبه تاریخی و طبیعی در ژئوپارک جهانی ارس شمرده می شود سالهاست که توسط مهندسین مشاور طراحی شده و آماده اجراست ولی پیگیری نمی گردد، ایجاد ویزیتورسنتر موقت در کنار مجموعه تاریخی روستای تاریخی کردشت هم منتظر اقدام می باشد.
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۹ بعلاوه ۲